Ang Kasaysayan ng Nueva Vizcaya: Lupaing Pangarap at Pag-asa

Ang lalawigan ng Nueva Vizcaya, na matatagpuan sa gitna ng Lambak ng Cagayan, ay isang hiyas na nakakubli sa pagitan ng mga bulubundukin ng Cordillera, Caraballo, at Sierra Madre. Kilala bilang “Watershed Haven of the Philippines” dahil sa masaganang yamang-tubig at kagubatan nito, ang kasaysayan ng lalawigan ay mayaman at makulay, na sumasalamin sa katatagan at pagbabago ng mga mamamayan nito.

Ang mga Unang Mamamayan at ang Panahon Bago ang Kolonisasyon
Bago pa man dumating ang mga Kastila, ang Nueva Vizcaya ay tirahan na ng iba’t ibang pangkat-etniko. Kabilang dito ang mga Isinay, Gaddang, Bugkalot (o Ilongot), Ifugao, at Kalanguya. Ang mga pangkat na ito ay nabuhay sa agrikultura, partikular na sa pagtatanim ng bigas at iba pang pananim sa mga matatarik na bundok at malalawak na kapatagan. Sila ay may sariling sistema ng pamamahala, kultura, at paniniwala na nagpapatunay sa kanilang mayamang pamana. Ang kanilang kultura at tradisyon ay nananatiling buhay hanggang sa kasalukuyan, na nagbibigay-kulay sa pagkakakilanlan ng probinsya.

Ang Pagdating ng mga Kastila at ang Pagkakatatag ng Lalawigan
Ang kasaysayan ng kolonyalismo sa Nueva Vizcaya ay nagsimula noong 1607 nang dumating ang mga misyonerong Dominiko. Gayunpaman, pormal na naitatag ang unang pamayanan ng relihiyon noong 1609. Ang lalawigan ay opisyal na nilikha noong Mayo 24, 1839, sa utos ni Gobernador-Heneral Luis Lardizabal, matapos siyang payuhan ng alcalde mayor ng Cagayan. Pinagtibay ang utos na ito sa isang Royal Decree noong Abril 10, 1841. Pinangalanan ang lalawigan bilang Nueva Vizcaya, bilang parangal sa probinsya ng Vizcaya sa Espanya, na bayan ni Gobernador Lardizabal.

Sa panahong ito, ang orihinal na teritoryo ng Nueva Vizcaya ay malawak, na sumasaklaw sa mga kasalukuyang probinsya ng Nueva Vizcaya, Quirino, Ifugao, at mga bahagi ng Isabela, Benguet, at Aurora. Ang unang gobernador ng lalawigan ay si Pedro Menchaca. Ang pamamahala ng mga Kastila ay nagdulot ng pagbabago, kabilang ang pagpapakilala ng Kristiyanismo at pagtatatag ng mga pueblo. Sa kabila nito, patuloy na lumaban ang mga katutubo upang mapanatili ang kanilang kalayaan at kultura.

Panahon ng mga Amerikano at Pag-urong ng Teritoryo
Noong dumating ang mga Amerikano, naging bahagi ang Nueva Vizcaya ng transisyon sa ilalim ng bagong pamahalaan. Noong 1902, itinatag ng Philippine Commission ang pamahalaang sibil sa lalawigan. Sa panahong ito, sumailalim ang teritoryo ng Nueva Vizcaya sa makabuluhang pag-urong. Noong 1856, isang malaking bahagi ng hilagang-silangang teritoryo nito, kasama ang dating kabisera na Camarag (ngayon ay Echague, Isabela), ay isinuko upang mabuo ang lalawigan ng Isabela. Noong 1908, ang hilagang-kanlurang teritoryo nito ay isinanib sa bagong tatag na sub-probinsya ng Ifugao. Ang pagbawas ng teritoryo ay nagpatuloy hanggang sa pagpapatupad ng Administrative Code ng 1917, at sa huli, ang paghihiwalay ng Quirino bilang isang regular na probinsya noong 1971.

Ang Ikalawang Digmaang Pandaigdig at ang Pagsisikap ng mga Novo Vizcayano
Ang Nueva Vizcaya ay gumanap ng mahalagang papel sa kasaysayan ng Pilipinas, lalo na noong Ikalawang Digmaang Pandaigdig. Dito naganap ang isa sa mga pinakamadugong labanan sa pagitan ng mga puwersang Amerikano at Pilipino at ng natitirang mga puwersa ng Hapon sa ilalim ni Heneral Tomoyuki Yamashita. Ang Balete Pass (kilala rin ngayon bilang Dalton Pass) ay naging sentro ng matinding labanan dahil sa estratehikong lokasyon nito bilang tanging daan patungo sa Lambak ng Cagayan.

Kasalukuyang Panahon at mga Bagong Pag-asa
Sa kasalukuyan, ang Nueva Vizcaya ay patuloy na umuunlad. Ito ay may lawak na 3,975.67 Kilometrong parisukat. Ayon sa pinakahuling datos, ang populasyon ng lalawigan ay humigit-kumulang 530,106 sa taong 2024. Ang Bayombong ang kabisera ng lalawigan, habang ang Solano at Bambang ang pangunahing sentro ng komersyo. Ang ekonomiya ay nakabatay sa agrikultura, at ang lalawigan ay kilala sa mataas na produksyon ng mga gulay at prutas, partikular na ang dalandan at mga sitrus.

Ang kasalukuyang pamahalaan ng lalawigan ay pinamumunuan nina Gobernador Jose Gambito at Bise Gobernador Eufemia Ang Dacayo. Ang kongresista naman ng nag-iisang distrito ng lalawigan ay si Timothy Joseph Cayton. Ang kanilang pamumuno ay nakatuon sa pagpapabuti ng agrikultura, imprastraktura, at serbisyong panlipunan upang lalo pang mapalakas ang ekonomiya at mapabuti ang buhay ng mga Novo Vizcayano. Ang lalawigan ay patuloy na nagiging isang modelo ng pagkakaisa at pag-unlad sa rehiyon.

Basahin: Nueva Vizcaya History and Economy in English

Basahin: Nueva Vizcaya Tourist Spots by Town

Basahin: Mga kilalang Tao na Galing sa Isabela